Η οφθαλμαπάτη Ebbinghaus (γνωστή και ως κύκλοι του Titchener) είναι μία από τις πιο διάσημες και μελετημένες οπτικές ψευδαισθήσεις στην ιστορία της γνωστικής ψυχολογίας. Δημιουργήθηκε από τον Γερμανό ψυχολόγο Hermann Ebbinghaus και αποδεικνύει με τον πιο απλό τρόπο πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος επηρεάζεται από το περιβάλλον όταν προσπαθεί να υπολογίσει μεγέθη.
Κοιτάξτε την εικόνα: Ποιος πορτοκαλί κύκλος είναι μεγαλύτερος;
Στην εικόνα παρουσιάζονται δύο κεντρικοί πορτοκαλί κύκλοι. Ο αριστερός κύκλος (Α) περιβάλλεται από μεγάλους γκρίζους κύκλους, ενώ ο δεξής κύκλος (Β) περιβάλλεται από αρκετά μικρότερους γκρίζους κύκλους. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που κοιτάζουν την εικόνα απαντούν αυθόρμητα ότι ο δεξιός κύκλος (Β) είναι σημαντικά μεγαλύτερος από τον αριστερό (Α).
Όμως η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική: Και οι δύο πορτοκαλί κύκλοι είναι ακριβώς του ίδιου μεγέθους!
Γιατί συμβαίνει αυτή η οφθαλμαπάτη;
Η ψευδαισθήση βασίζεται στη σχετική αντίληψη του μεγέθους. Ο εγκέφαλός μας δεν υπολογίζει το μέγεθος των αντικειμένων απομονωμένα, αλλά τα συγκρίνει συνεχώς με τα διπλανά τους αντικείμενα:
- Όταν ο πορτοκαλί κύκλος περιβάλλεται από μεγαλύτερους κύκλους, φαίνεται συγκριτικά μικρότερος.
- Όταν ο ίδιος ακριβώς πορτοκαλί κύκλος περιβάλλεται από μικρότερους κύκλους, φαίνεται συγκριτικά πολύ μεγαλύτερος.
Αυτή η οφθαλμαπάτη είναι ένα πολύτιμο μάθημα για το πώς η καθημερινή μας αντίληψη επηρεάζεται από το πλαίσιο (context). Πολλές φορές, πράγματα ή καταστάσεις στη ζωή μας φαίνονται μεγαλύτερα ή μικρότερα, δυσκολότερα ή ευκολότερα, απλά και μόνο επειδή τα συγκρίνουμε με το άμεσο περιβάλλον τους.
