Η κατάθλιψη παραμένει μία από τις πλέον περίπλοκες και διαδεδομένες ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως. Παρόλο που η ανάπτυξή της επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς και ψυχολογικούς παράγοντες όπως το στρες, τα τραύματα και η σωματική υγεία, η επιστημονική κοινότητα εντοπίζει ολοένα και περισσότερα γενετικά στοιχεία που συμβάλλουν στην προδιάθεση για τη νόσο. Μια νέα, μεγάλης κλίμακας διεθνής μελέτη έρχεται να φωτίσει τη σύνθετη γενετική βάση της κατάθλιψης, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο εξατομικευμένες και στοχευμένες θεραπείες.
Πάνω από 300 νέοι γενετικοί παράγοντες συνδεδεμένοι με την κατάθλιψη
Η μελέτη, υπό την καθοδήγηση του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου και του King’s College του Λονδίνου, ανέλυσε γενετικά δεδομένα πάνω από πέντε εκατομμυρίων ατόμων από 29 χώρες. Σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες που περιορίζονταν κυρίως σε δείγματα ευρωπαϊκής καταγωγής, η παρούσα δουλειά περιέλαβε σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμούς με διαφορετικό φυλετικό και κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο.
Οι ερευνητές εντόπισαν περίπου 700 γενετικές παραλλαγές σχετιζόμενες με την κατάθλιψη, εκ των οποίων σχεδόν οι μισές δεν είχαν αναγνωριστεί στο παρελθόν. Αυτές οι μικρές αλλαγές στο DNA συνδέθηκαν με εγκεφαλικές περιοχές που εμπλέκονται στην ρύθμιση των συναισθημάτων, υποδεικνύοντας ότι η κατάθλιψη έχει στενή σχέση με βιολογικές διεργασίες του νευρικού συστήματος.
Αναπάντεχες δυνατότητες για φαρμακευτικές παρεμβάσεις
Η ίδια μελέτη εστίασε και στον πιθανό ρόλο συγκεκριμένων φαρμάκων στη ρύθμιση της γενετικής δραστηριότητας που συνδέεται με την κατάθλιψη. Από την ανάλυση περισσότερων από 1.600 φαρμάκων, διαπιστώθηκε ότι ορισμένες δραστικές ουσίες, πέραν των γνωστών αντικαταθλιπτικών, μπορεί να έχουν θεραπευτική επίδραση λόγω της επίδρασής τους στα «ένοχα» γονίδια.
- Πρεγκαμπαλίνη: Χρησιμοποιείται ήδη για νευροπαθητικό πόνο, επιληψία και άγχος. Φαίνεται να επιδρά και σε γονίδια που σχετίζονται με την κατάθλιψη.
- Μοδαφινίλη: Αν και κυρίως ενδείκνυται για διαταραχές ύπνου, παρουσιάζει επίδραση στα ίδια γονιδιακά μονοπάτια της κατάθλιψης.
Παρ’ ότι οι πρώτες ενδείξεις είναι ενθαρρυντικές, η χρήση αυτών των φαρμάκων για αντιμετώπιση κατάθλιψης απαιτεί περαιτέρω κλινικές δοκιμές ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά τους.
Γενετική πρόβλεψη και ισότιμη πρόσβαση στις θεραπείες
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο της μελέτης είναι ότι τα ευρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ακριβέστερη πρόβλεψη του κινδύνου ανάπτυξης κατάθλιψης χωρίς φυλετικούς ή κοινωνικούς περιορισμούς. Ανοίγει έτσι ο δρόμος για την εξέλιξη φαρμακευτικών λύσεων που να καλύπτουν μεγαλύτερο εύρος πληθυσμού, μειώνοντας τις ανισότητες στο πεδίο της ψυχικής υγείας.
Όπως δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής καθηγητής Άντριου Μάκιντος:
«Υπάρχουν τεράστια κενά στην κατανόησή μας για την κλινική κατάθλιψη. Είναι ζωτικής σημασίας να επενδύσουμε σε μεγαλύτερες και περισσότερο αντιπροσωπευτικές παγκόσμιες μελέτες για να αναπτύξουμε πιο αποτελεσματικές μορφές θεραπείας και πρόληψης.»
Η νέα έρευνα αποτελεί σημαντικό βήμα προς την κατανόηση του πολυσύνθετου χαρακτήρα της κατάθλιψης. Παράλληλα, θέτει τις βάσεις για πιο στοχευμένη φαρμακευτική ανάπτυξη μέσα από τη μελέτη του γονιδιακού προφίλ κάθε ασθενούς. Αν και η εφαρμογή των ευρημάτων στην κλινική πράξη απαιτεί χρόνο και αξιολόγηση, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην προσπάθεια για πιο προσωποποιημένες και αποτελεσματικές προσεγγίσεις στην ψυχική υγεία.
