Το Σύνδρομο Μινχάουζεν έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον στην ελληνική κοινότητα, αναδεικνύοντας μια ψυχική διαταραχή που παραμένει, παρά την επικινδυνότητά της, σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό. Πολλές φορές συζητείται λανθασμένα ή παρερμηνεύεται, ειδικά όταν αφορά τον ρόλο των γονέων και κυρίως της μητέρας. Στο παρόν άρθρο εξετάζουμε την προέλευση του όρου, τους δύο βασικούς τύπους του συνδρόμου και την ιδιαίτερη εμπλοκή της μητέρας, βασιζόμενοι σε επιστημονικά δεδομένα και μαρτυρίες ειδικών.
Τι είναι το Σύνδρομο Μινχάουζεν;
Ο όρος “Σύνδρομο Μινχάουζεν” πρωτοεμφανίστηκε το 1951 από τον Άγγλο ψυχίατρο Richard Asher. Ο Asher άντλησε την ονομασία από τον βαρόνο Μινχάουζεν, μία ιστορική μορφή του 18ου αιώνα, γνωστή για τις υπερβολικές και φανταστικές αφηγήσεις σχετικά με τα στρατιωτικά του κατορθώματα. Αν και ο βαρόνος ήταν μια φιγούρα που δημιουργούσε εσκεμμένα ψευδείς ιστορίες, στην ψυχιατρική ο όρος διατυπώνει μια διαφορετική, αλλά εξίσου αινιγματική πραγματικότητα ψυχικών συμπεριφορών.
Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5) και το ICD-10, το σύνδρομο περιγράφεται ως μία πλασματική διαταραχή όπου το άτομο παράγει ή υποκρίνεται σκόπιμα συμπτώματα ή ανικανότητες – είτε σωματικές, είτε ψυχικές – με σκοπό να τραβήξει την προσοχή και τη συμπάθεια των άλλων.
Οι δύο τύποι συνδρόμου Μινχάουζεν
Μπορούμε να διαχωρίσουμε δύο βασικούς τύπους στο σύνδρομο:
- Άμεσος τύπος: Το ίδιο το άτομο προσποιείται ή προκαλεί στον εαυτό του συμπτώματα ασθένειας ή τραυματισμούς, με σκοπό να κερδίσει την προσοχή και τον οίκτο όσων το περιβάλλουν.
- Δια αντιπροσώπου (Munchausen Syndrome by Proxy): Ο φροντιστής, συνήθως η μητέρα, ισχυρίζεται ότι το άτομο που φροντίζει πάσχει από κάποια ασθένεια. Στην πραγματικότητα, μπορεί να προκαλεί τραυματισμό ή να επινοεί συμπτώματα στο άτομο αυτό, συχνά σε ανήλικα ή εξαρτημένα άτομα, προκειμένου να τραβήξει την προσοχή πάνω του μέσω της φροντίδας.
Πώς αναγνωρίζουμε το Σύνδρομο Μινχάουζεν;
Η αναγνώριση αυτής της διαταραχής δεν είναι εύκολη, αλλά υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που μπορεί να πείσουν τους ειδικούς για την ύπαρξή της:
- Ο φροντιστής επιμένει συστηματικά ότι το άτομο που φροντίζει παρουσιάζει συμπτώματα συγκεκριμένης ασθένειας, ακόμα κι αν τα συμπτώματα είναι αμφίβολα ή εμφανίζονται μόνο παρουσία του φροντιστή.
- Έχει βάθος γνώσης σχετικά με την πάθηση που ισχυρίζεται ότι έχει το άτομο, κάτι που δεν είναι σύνηθες για μη ειδικούς.
- Αναζητά συνεχώς ιατρική φροντίδα, επισκέπτεται συχνά νοσοκομεία και ζητά πολυάριθμες εξετάσεις και φάρμακα για το άτομο που φροντίζει.
- Αρνείται πεισματικά το ενδεχόμενο ότι τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε δική του ευθύνη.
- Προσποιείται άγνοια για τα συμπτώματα που αναφέρει, παρόλο που παλαιότερα γνώριζε λεπτομέρειες γι’ αυτά.
- Τα συμπτώματα υποχωρούν ή εξαφανίζονται όταν το άτομο απομακρύνεται από τον φροντιστή, για παράδειγμα κατά τη διαμονή σε άλλους συγγενείς ή κατά τη νοσηλεία χωρίς τον φροντιστή παρόντα.
Η εμπλοκή της μητέρας και το ψυχικό όφελος
Ένα σημαντικό στοιχείο του συνδρόμου Μινχάουζεν είναι πως δεν υπάρχει υλικό όφελος, όπως οικονομικά κέρδη ή παροχές, αλλά εσωτερικό ψυχικό όφελος. Τα άτομα που το εμφανίζουν επιδιώκουν την ικανοποίηση μιας βαθιάς εσωτερικής ανάγκης: να τραβήξουν την προσοχή και τον οίκτο των γύρω τους μέσα από τον αρρωστημένο αυτό μηχανισμό.
Παρά τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, αυτά τα άτομα συνήθως δεν αναζητούν τη βοήθεια ειδικών, καθώς η αναγνώριση ενός τέτοιου προβλήματος θα σήμαινε ταυτόχρονα πως θα χάσουν το ενδιαφέρον και την προσοχή που λαμβάνουν από το περιβάλλον τους.
Βιβλιογραφικά, καταγράφεται πως ο φροντιστής που εμπλέκεται σε μεγάλο ποσοστό – που φτάνει έως και το 75% – είναι η μητέρα. Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου συμφοιτητικά μέλη της οικογένειας συμμετέχουν, όμως η πρωτεύουσα ευθύνη και επιρροή φαίνεται να ανήκει στη μητέρα.
Μία γνωστή περίπτωση στην Ελλάδα
Η μοναδική μέχρι σήμερα επίσημα καταγεγραμμένη περίπτωση συνδρόμου Μινχάουζεν δια αντιπροσώπου στην Ελλάδα σημειώθηκε το 2007. Μητέρα προσκόμισε στο νοσοκομείο «Παίδων» την τετράχρονη κόρη της, υποστηρίζοντας πως είχε πρόβλημα υγείας, επικαλούμενη την ύπαρξη αίματος στα κόπρανα της μικρής. Παρά τις κολονοσκοπήσεις, τις εξετάσεις και ειδικές διατροφικές παρεμβάσεις, οι γιατροί δεν εντόπισαν κάποιο πρόβλημα.
Τελικά, αποκαλύφθηκε πως η μητέρα χρωμάτιζε τα κόπρανα του παιδιού με ντοματοπελτέ, προκαλώντας τεχνητά το σύμπτωμα. Η γυναίκα υποβλήθηκε σε ψυχολογική αξιολόγηση και η κόρη της παρέμεινε για 10 ημέρες στο νοσοκομείο σε παρακολούθηση. Αν και δεν της ασκήθηκε ποινική δίωξη ούτε της αφαιρέθηκε η κηδεμονία, επειδή δεν υπήρξε κακουργηματική πρόθεση και βλάβη στο παιδί, η υπόθεση ανέδειξε διεθνώς ένα σύνθετο πρόβλημα ψυχικής υγείας που χρειάζεται προσοχή και κατανόηση.
Καθώς το Σύνδρομο Μινχάουζεν και ιδιαίτερα η δια αντιπροσώπου μορφή του παραμένει μια σπάνια αλλά σημαντική διαταραχή, η ευαισθητοποίηση τόσο των ιατρών όσο και της κοινωνίας κρίνεται απαραίτητη. Η αντιμετώπιση απαιτεί ψυχική υποστήριξη και εμπεριστατωμένη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Η γνώση των συμπτωμάτων και η κατανόηση του φαινομένου μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στην πρόληψη της κακοποίησης και στην προάσπιση της ψυχικής και σωματικής υγείας τόσο των πασχόντων όσο και των φροντιστών.
