Ο καρκίνος είναι λέξη που προκαλεί φόβο, ανασφάλεια και, τις περισσότερες φορές, συνδέεται στο μυαλό μας με πόνο και αβεβαιότητα. Ωστόσο, αυτό που ίσως δεν γνωρίζουμε – ή απλώς παραβλέπουμε – είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να προληφθεί. Ο Φεβρουάριος, ως ο μήνας πρόληψης του καρκίνου, είναι μια αφορμή να επανεξετάσουμε τις επιλογές μας και να δούμε τον εαυτό μας στη θέση του “πριν” από μια διάγνωση. Γιατί, όπως επισημαίνει η παθολόγος-ογκολόγος κ. Σταυρούλα Ντρουφάκου, «μπορεί να υπάρξει θεραπεία πριν υπάρξει ασθένεια – και αυτή λέγεται πρόληψη».
Η αλήθεια των αριθμών
Ο καρκίνος αποτελεί σήμερα τη δεύτερη κυριότερη αιτία θανάτου στον κόσμο, με περίπου 10 εκατομμύρια θανάτους ετησίως. Η συχνότητα εμφάνισης της νόσου βαίνει διαρκώς αυξανόμενη και, αν δεν αλλάξει κάτι, εκτιμάται ότι τα επόμενα 20 χρόνια η επίπτωσή του θα αυξηθεί κατά 60% παγκοσμίως.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι πως η νόσος επηρεάζει πλέον όλο και περισσότερους νέους ανθρώπους. Η παχυσαρκία έχει συνδεθεί με ποσοστά αύξησης σε καρκίνους όπως εκείνοι του παχέος εντέρου, του μαστού και του παγκρέατος, ακόμη και σε εφήβους και νέους ενήλικες.
50% πρόληψη: Δυνατό αλλά όχι εφαρμόσιμο;
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και άλλα διεθνή ιδρύματα, έως και το 50% των πιο συχνών μορφών καρκίνου μπορεί να αποφευχθεί μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής. Πρόκειται για μέτρα απλά, οικονομικά και απολύτως εφαρμόσιμα. Παρ’ όλα αυτά, για κάποιον λόγο, παραμένουν ανενεργά στις περισσότερες κοινωνίες.
9 τρόποι να μειώσετε τον κίνδυνο καρκίνου
- Διατηρείστε υγιές σωματικό βάρος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής σας.
- Ασκηθείτε τακτικά, για τουλάχιστον 150-300 λεπτά την εβδομάδα.
- Υιοθετήστε μια ισορροπημένη διατροφή με βάση το μεσογειακό πρότυπο.
- Περιορίστε το κόκκινο και το επεξεργασμένο κρέας, τη ζάχαρη και τα επεξεργασμένα τρόφιμα.
- Αποφύγετε εντελώς ή περιορίστε δραστικά το αλκοόλ.
- Μην καπνίζετε – ακόμα και το παθητικό κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο.
- Θηλάστε, εφόσον το επιτρέπουν οι συνθήκες.
- Προστατευτείτε από την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.
- Εμβολιαστείτε για ηπατίτιδα B και ιό HPV.
Όλες οι παραπάνω οδηγίες ισχύουν όχι μόνο για την πρόληψη, αλλά και για τη μείωση της υποτροπής σε όσους έχουν ήδη διαγνωστεί και έχουν επιβιώσει από τη νόσο. Έρευνες δείχνουν πως ακόμα και μετά τη διάγνωση, η άσκηση, για παράδειγμα, μπορεί να μειώσει τη θνησιμότητα έως και 40% σε ορισμένους τύπους καρκίνου.
Η πρόληψη ως στρατηγική, όχι πολυτέλεια
Παρά τα τεκμηριωμένα οφέλη της πρόληψης, η χρηματοδότησή της παραμένει ελάχιστη. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη μέλη της Ε.Ε. επενδύουν μόλις το 3% των δαπανών υγείας στην πρόληψη, ενώ στη χώρα μας το ποσοστό αυτό πέφτει στο εξαιρετικά χαμηλό 1,3%. Κατά συνέπεια, χάνονται ανθρώπινες ζωές και ταυτόχρονα επιβαρύνεται σημαντικά το σύστημα υγείας.
Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες, βλέπουμε πλέον και νομοθετικές πρωτοβουλίες που στηρίζουν την πρόληψη: δημιουργία ποδηλατοδρόμων, επένδυση στη δημόσια άθληση, φορολόγηση βλαβερών προϊόντων και εκστρατείες ενημέρωσης όσο αφορά τη σωστή διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα.
Στην Ελλάδα, τα στατιστικά δείχνουν το τεράστιο έλλειμμα: σχεδόν 80% των ενηλίκων δεν γυμνάζονται επαρκώς, ενώ το 60% είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Αν προστεθεί και ο υψηλός αριθμός καπνιστών, η εικόνα ολοκληρώνεται με ιδιαίτερα ανησυχητικά χαρακτηριστικά.
Η πρόληψη του καρκίνου δεν είναι άπιαστος στόχος. Είναι υπόθεση προσωπικής ευθύνης, αλλά κυρίως συλλογικής βούλησης. Αν ενισχυθεί θεσμικά και ενταχθεί στην καθημερινότητά μας, όχι μόνο θα σώσουμε ζωές αλλά και θα δημιουργήσουμε μια κοινωνία πιο ανθεκτική απέναντι στις κυριότερες αιτίες θανάτου. Γιατί, όπως είπε και ο Ιπποκράτης, «κάλλιον το προλαμβάνειν του θεραπεύειν».
