Ο ανθρώπινος ψυχισμός είναι εξαιρετικά σύνθετος και ευαίσθητος, ειδικά όταν έρχεται αντιμέτωπος με τραυματικά γεγονότα. Ένα ατύχημα, μια φυσική καταστροφή, η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή ακόμα και η έμμεση έκθεση σε τραυματικές εμπειρίες μπορούν να προκαλέσουν έντονες ψυχολογικές αντιδράσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δύο καταστάσεις συζητώνται συχνά: το σοκ, γνωστό ως οξεία διαταραχή του στρες, και το μετατραυματικό σύνδρομο (PTSD). Παρότι παρουσιάζουν ομοιότητες, οι δύο αυτές ψυχικές καταστάσεις έχουν διακριτές διαφορές, κυρίως στο πότε και πώς εκδηλώνονται.
Τι είναι η οξεία διαταραχή του στρες;
Η οξεία διαταραχή του στρες (Acute Stress Disorder – ASD) αποτελεί την άμεση και έντονη αντίδραση του οργανισμού σε ένα τραυματικό γεγονός. Εμφανίζεται μέσα στις πρώτες μέρες ή εβδομάδες μετά το περιστατικό και συνήθως διαρκεί μέχρι και έναν μήνα. Ουσιαστικά, πρόκειται για την αρχική απόκριση του εγκεφάλου στην ψυχική πίεση και στο σοκ που ακολουθεί ένα τραύμα.
Δεν είναι απαραίτητο να έχεις βιώσει το τραύμα προσωπικά για να εκδηλώσεις ASD. Η παρακολούθηση ενός τραυματικού συμβάντος, ή ακόμη και η ενημέρωση για το τι συνέβη σε κάποιον πολύ κοντινό σου, μπορεί να επηρεάσει βαθιά τον ψυχισμό σου.
Τα πέντε βασικά συμπτώματα της οξείας διαταραχής του στρες
- Διάσταση: Αλλοιωμένη αντίληψη του χρόνου και του εαυτού, αποσύνδεση από τη σωματική εμπειρία.
- Εισχώρηση: Επαναλαμβανόμενες αναμνήσεις από το τραυματικό γεγονός, εφιάλτες ή συναισθηματική διείσδυση.
- Εξέγερση: Διαταραχές στη συγκέντρωση, υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος, έντονη ανησυχία ή ευερεθιστότητα.
- Αποφυγή: Απόπειρα απομάκρυνσης από ανθρώπους, περιοχές ή καταστάσεις που θυμίζουν το τραύμα.
- Αρνητική διάθεση: Μόνιμο αίσθημα λύπης, απουσία θετικών συναισθημάτων, βαθιά θλίψη ή απελπισία.
Πώς διαφέρει από τη μετατραυματική διαταραχή στρες (PTSD);
Η βασικότερη διαφορά ανάμεσα στην οξεία διαταραχή στρες και τη μετατραυματική διαταραχή είναι το χρονικό πλαίσιο στο οποίο εμφανίζονται και επιμένουν τα συμπτώματα. Αντίθετα με την ASD, το PTSD θεωρείται μακροπρόθεσμη ψυχική κατάσταση και διαγιγνώσκεται όταν τα συμπτώματα διαρκούν πέραν του ενός μήνα μετά το τραύμα.
Επιπλέον, ενώ η ASD είναι μια αρχική, «φυσιολογική» αντίδραση σε εξαιρετικά στρεσογόνα γεγονότα, το PTSD συχνά συνοδεύεται από βαθιές δομικές αλλαγές στον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τη θέση του σε αυτόν. Το άτομο μπορεί να νιώθει παγιδευμένο στο παρελθόν, έχοντας μόνιμη αίσθηση κινδύνου και δυσκολία επανένταξης στην καθημερινότητα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν αναπτύσσουν όλοι PTSD μετά από ASD, ούτε είναι απαραίτητο να έχει προηγηθεί ASD για να διαγνωσθεί PTSD. Κάθε άτομο αντιδρά και επεξεργάζεται διαφορετικά το τραύμα που βιώνει.
Η κατανόηση αυτών των ψυχολογικών αποκρίσεων είναι σημαντική, όχι μόνο για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, αλλά και για την κοινωνία στο σύνολό της. Η έγκαιρη αναγνώριση και παρέμβαση μπορεί να συντελέσει στην αποτροπή πιο μακροπρόθεσμων προβλημάτων και στη στήριξη όλων όσοι έχουν έρθει σε επαφή με τραυματικά γεγονότα. Το τραύμα είναι ανθρώπινο, αλλά και η θεραπεία είναι εφικτή. Με την κατάλληλη βοήθεια, η επιστροφή σε μια αίσθηση ασφάλειας και σταθερότητας είναι απολύτως δυνατή.
