Στα παλιά τα χρόνια, όταν οι άνθρωποι στις γειτονιές ή στα μικρά χωριά έβλεπαν κάποιον δικό τους άνθρωπο να κλείνεται ξαφνικά στον εαυτό του, να χάνει σταδιακά το κέφι του για την ίδια τη ζωή ή να μπερδεύει λίγο την πραγματικότητα με τη φαντασία, συνήθιζαν να λένε με πολλή συμπόνια και αγάπη πως έχει απλώς «ταραγμένο νου». Τότε, φυσικά, δεν υπήρχαν ούτε οι εξειδικευμένες γνώσεις που έχουμε κατακτήσει σήμερα, ούτε τα σύγχρονα ιατρικά μέσα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε με ακρίβεια τι ακριβώς συμβαίνει μέσα στο κεφάλι μας. Η ζωή, τότε, κυλούσε με πιο αργούς, πιο ανθρώπινους ρυθμούς, αλλά η ανάγκη να φροντίσουμε τους αγαπημένους μας, να τους αγκαλιάσουμε στα δύσκολα, ήταν πάντα εκεί, βαθιά ριζωμένη στην καρδιά μας.
Στις μέρες μας, ευτυχώς, η επιστήμη έχει προχωρήσει με άλματα. Οι ερευνητές, μέρα με τη μέρα, προσπαθούν διαρκώς να ρίξουν άπλετο φως στα πιο βαθιά και καλά κρυμμένα μυστήρια του εγκεφάλου μας. Πρόσφατα, μάλιστα, μια μεγάλη ομάδα επιστημόνων έκανε μια εξαιρετικά σπουδαία ανακάλυψη σχετικά με μια από τις πιο γνωστές και δυστυχώς παρεξηγημένες ψυχικές ευαισθησίες, τη σχιζοφρένεια. Μια κατάσταση δηλαδή που επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο που σκεφτόμαστε, που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας, που νιώθουμε και, τελικά, τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε στους άλλους.
Όταν η χαρά και το κίνητρο χάνονται σιωπηλά
Πολλές φορές, τα σημάδια δεν είναι καθόλου έντονα από την αρχή. Μπορεί, για παράδειγμα, να δούμε έναν πολύ δικό μας άνθρωπο, έναν φίλο ή συγγενή, να χάνει εντελώς σταδιακά το ενδιαφέρον του για πράγματα που κάποτε τον γέμιζαν με απέραντη χαρά και ικανοποίηση. Ίσως να δυσκολεύεται πολύ να βάλει σε μια σειρά τις σκέψεις του ή να φαίνεται πως ζει σε έναν εντελώς δικό του, απομονωμένο κόσμο, παρερμηνεύοντας τα όσα απλά συμβαίνουν γύρω του. Αυτά τα δύο στοιχεία –η πλήρης έλλειψη διάθεσης και η αλλοίωση της πραγματικότητας– φαίνεται πως, σύμφωνα με τις νέες έρευνες, έχουν μια κοινή, πολύ βαθύτερη ρίζα.
Σύμφωνα με αυτή τη νέα και πολλά υποσχόμενη μελέτη, η απάντηση ίσως κρύβεται στον ίδιο τον τρόπο που ο πολύπλοκος εγκέφαλός μας μαθαίνει να αναγνωρίζει την περίφημη «ανταμοιβή». Για να το καταλάβουμε όλο αυτό με απλά, καθημερινά λόγια, ας προσπαθήσουμε να σκεφτούμε πώς ακριβώς λειτουργούσαμε από μικρά παιδιά. Όταν κάναμε κάτι πραγματικά καλό, περιμέναμε με λαχτάρα έναν έπαινο από τους γονείς ή τους δασκάλους μας. Όταν πεινάμε πολύ, τρώμε κάτι εξαιρετικά νόστιμο, όπως το σπιτικό φαγητό της μαμάς, και νιώθουμε αμέσως ικανοποίηση και θαλπωρή. Αυτός ακριβώς ο φυσιολογικός μηχανισμός είναι που μας δίνει το απαραίτητο κίνητρο για να συνεχίσουμε, να προσπαθούμε κάθε μέρα, να χαιρόμαστε με τα μικρά. Τι γίνεται, όμως, στα αλήθεια όταν αυτός ο τόσο καλοκουρδισμένος μηχανισμός αρχίζει ξαφνικά να μπερδεύεται;
Ο ρόλος της ντοπαμίνης και το “σύστημα” που απορρυθμίζεται
Στο κέντρο όλης αυτής της θαυμαστής διαδικασίας βρίσκεται μια ουσία μέσα στον εγκέφαλό μας που ονομάζεται ντοπαμίνη. Είναι σαν να λέμε πως πρόκειται για τον μαέστρο μιας τεράστιας ορχήστρας, ο οποίος δίνει τον σωστό ρυθμό για να μπορέσουμε να νιώσουμε βαθιά ικανοποίηση και να έχουμε ζωντανή όρεξη για δράση και ζωή. Όταν ο εγκέφαλος μας λειτουργεί αρμονικά και ήρεμα, καταλαβαίνει απολύτως ακριβώς τι είναι αυτό το πράγμα που μας δίνει χαρά και κυρίως, γιατί. Συνδυάζει, δηλαδή, πολύ σωστά τις καθημερινές μας πράξεις με το τελικό τους αποτέλεσμα.
Οι ερευνητές, ωστόσο, ανακάλυψαν πρόσφατα πως στους ανθρώπους που δυστυχώς αντιμετωπίζουν αυτές τις μεγάλες ψυχικές δυσκολίες, ένα συγκεκριμένο κομμάτι του εγκεφάλου αρχίζει να υπερλειτουργεί, σαν να μπαίνει σε υπερδιέγερση. Είναι, φανταστείτε, σαν ο αγαπημένος μας μαέστρος να αρχίζει να δίνει εντελώς λάθος οδηγίες στην κατά τα άλλα εξαιρετική ορχήστρα του. Το αποτέλεσμα; Ο εγκέφαλος αρχίζει να μπερδεύει εντελώς τις πραγματικές αιτίες με τα αποτελέσματα των πράξεών μας.
Δύο όψεις του ίδιου, ευαίσθητου νομίσματος
Αυτή η μεγάλη εσωτερική σύγχυση μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε δύο πάρα πολύ διαφορετικές, αλλά στενά και άρρηκτα συνδεδεμένες καταστάσεις, οι οποίες ταλαιπωρούν τον άνθρωπο:
- Από τη μία πλευρά, ο άνθρωπος χάνει εντελώς την επιθυμία και τη φλόγα να προσπαθήσει για το οτιδήποτε στη μέρα του. Αφού ο εγκέφαλος αδυνατεί να αναγνωρίσει σωστά την όποια “ανταμοιβή”, απλώς δεν βρίσκει πια απολύτως κανένα κίνητρο για να κυνηγήσει νέους στόχους ή έστω να χαρεί τις πιο απλές καθημερινές χαρές, όπως έναν καφέ με φίλους.
- Από την άλλη πλευρά, το άτομο μπορεί να αρχίσει σιγά σιγά να πιστεύει πράγματα που απλώς δεν ισχύουν στην πραγματικότητα, ακριβώς επειδή το μυαλό του συνδέει λάθος γεγονότα μεταξύ τους, παλεύοντας απεγνωσμένα να βγάλει ένα κάποιο νόημα εκεί που δεν υπάρχει καν.
Το να γνωρίζουμε, ως απλοί άνθρωποι, όλες αυτές τις σημαντικές λεπτομέρειες δεν είναι καθόλου απλώς ένα θέμα επιστημονικής περιέργειας. Είναι, αντιθέτως, το μεγάλο κλειδί για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε πολύ βαθύτερα τους γύρω συνανθρώπους μας και, φυσικά, να τους προσφέρουμε εκείνη τη ζεστή αγκαλιά που τόσο πολύ έχουν ανάγκη στις σκοτεινές τους στιγμές.
Η ανεκτίμητη αξία της αγάπης και της ουσιαστικής υποστήριξης
Στις παλιές, όμορφες γειτονιές, όταν κάποιος συνάνθρωπός μας περνούσε μεγάλες δυσκολίες, η πόρτα του διπλανού γείτονα ήταν πάντα ορθάνοιχτη. Μια πολύ ζεστή καλημέρα από καρδιάς, ένα ζεστό πιάτο σπιτικό φαγητό φτιαγμένο με μεράκι, λίγη καλή παρέα στην ολάνθιστη αυλή τα απογεύματα. Σήμερα, μπορεί να νιώθουμε πως έχουμε αποξενωθεί λιγάκι στις μεγάλες πόλεις, αλλά η αληθινή δύναμη της ανθρώπινης επαφής και της αλληλεγγύης παραμένει απολύτως αξεπέραστη. Η ειλικρινής στήριξη από τη στενή οικογένεια και τους καλούς φίλους αποτελεί, δίχως αμφιβολία, το πιο ισχυρό και καταπραϋντικό φάρμακο για κάθε πονεμένη ψυχή.
Αν τύχει, λοιπόν, να δούμε αγαπημένα μας πρόσωπα να αλλάζουν συμπεριφορά, να χάνουν ξαφνικά το γλυκό τους χαμόγελο ή να δείχνουν χαμένα μέσα στις ατελείωτες σκέψεις τους, το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να σταθούμε δίπλα τους με απεριόριστη τρυφερότητα. Χωρίς καμία επίκριση, χωρίς απολύτως κανέναν φόβο, αλλά μόνο με ανοιχτή καρδιά και μια πηγαία διάθεση για ουσιαστική, ανθρώπινη βοήθεια.
Η σωστή ενημέρωση γύρω από τις ευαισθησίες της ψυχής μάς βοηθά καθοριστικά να διώξουμε για πάντα τον φόβο και την άδικη προκατάληψη που υπήρχε παλιά. Κάθε νέο, ελπιδοφόρο βήμα της επιστήμης μάς φέρνει όλο και πιο κοντά σε καλύτερες, πιο ήπιες και κυρίως στοχευμένες θεραπείες, που μπορούν πράγματι να προσφέρουν τεράστια ανακούφιση και να βελτιώσουν θεαματικά την ποιότητα ζωής αυτών των ανθρώπων.
Ας κρατήσουμε, λοιπόν, την ελπίδα ζωντανή μέσα μας και ας θυμόμαστε πάντα πως η ψυχική γαλήνη θέλει συστηματική φροντίδα, ακριβώς όπως φρόντιζαν οι γιαγιάδες μας με τόση στοργή τα όμορφα λουλούδια στις αυλές τους: με περίσσια υπομονή, άδολη αγάπη και άφθονο φως.
Φιλική υπενθύμιση: Οποιαδήποτε πληροφορία διαβάζετε εδώ έχει αυστηρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Αν εσείς ή τα αγαπημένα σας πρόσωπα αντιμετωπίζετε οποιεσδήποτε δυσκολίες, να εμπιστεύεστε πάντα, ως πρώτο βήμα, τη γνώμη και την καθοδήγηση του γιατρού σας ή ενός ειδικού ψυχικής υγείας.
