Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) παίζει όλο και πιο σημαντικό ρόλο στον τομέα της υγείας, ανοίγοντας νέους δρόμους για την πρόληψη και τη διάγνωση σοβαρών ασθενειών. Ένα από τα πλέον φιλόδοξα ερευνητικά πεδία είναι η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου Alzheimer, μιας νευροεκφυλιστικής πάθησης που πλήττει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Η δυνατότητα να εντοπιστεί η νόσος πριν την εκδήλωση ξεκάθαρων συμπτωμάτων αποτελεί πλέον αντικείμενο καθημερινής μελέτης, με την τεχνητή νοημοσύνη να αποτελεί έναν ενισχυτικό και υποσχόμενο σύμμαχο των ιατρών.
Η τεχνολογία στην υπηρεσία της έγκαιρης διάγνωσης
Η νόσος Alzheimer αντιπροσωπεύει περίπου το 85% των περιπτώσεων άνοιας και δεν θεωρείται φυσιολογική απόρροια της γήρανσης. Αντιθέτως, πρόκειται για μία εγκεφαλική πάθηση που επιδεινώνεται με την ηλικία. Με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής στις σύγχρονες κοινωνίες, τα κρούσματα αναμένεται να τριπλασιαστούν έως το 2050, καθιστώντας την έγκαιρη διάγνωση επιτακτική ανάγκη.
Σύμφωνα με τον νευρολόγο και διδάκτορα της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, Εμμανουήλ Δερμιτζάκη, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ήδη μέρος της σύγχρονης ιατρικής πρακτικής. Με τη χρήση περισσότερων από 600 βιοδεικτών, συστήματα AI έχουν τη δυνατότητα να «διαβάσουν» σημάδια γνωστικής έκπτωσης που δεν είναι ακόμα εύκολα αντιληπτά στον κλινικό έλεγχο.
Ψηφιακή ανάλυση της ομιλίας και της μνήμης
Ένα σημαντικό διαγνωστικό εργαλείο είναι το τεστ μνήμης – περιγραφής, όπου ο ασθενής καλείται να περιγράψει μια εικόνα. Παλαιότερα η αξιολόγηση γινόταν αποκλειστικά από ειδικούς, ενώ σήμερα, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, αναλύονται λεπτομέρειες όπως:
- η ροή του λόγου,
- η συντακτική πολυπλοκότητα,
- το λεξιλόγιο και η φωνητική χροιά.
Η ψηφιακή ανάλυση επιτρέπει την ανίχνευση πρώιμων ενδείξεων της νόσου, ενδείξεις που μπορεί να υποδηλώνουν ήπια γνωστική διαταραχή. Αν και αυτή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη μελλοντική εκδήλωση Alzheimer —αφού τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε άλλες καταστάσεις όπως αβιταμίνωση ή κατάθλιψη— το τεστ λειτουργεί ως πολύτιμο φίλτρο για περαιτέρω διερεύνηση.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον γιατρό
Παρά την αξία των ψηφιακών εργαλείων, ο ρόλος του γιατρού παραμένει καθοριστικός. Η κλινική εξέταση, η εκτίμηση της γενικής κατάστασης του ασθενούς και η επιλογή κατάλληλων εξετάσεων όπως η αξονική ή μαγνητική τομογραφία, δεν μπορούν να αντικατασταθούν από κανένα σύστημα AI.
Όταν η διάγνωση δεν είναι ξεκάθαρη, εξετάσεις αίματος με χρήση βιοδεικτών όπως ο p-Tau217 ή η αποκάλυψη των γονιδιακών παραλλαγών της απολιποπρωτεΐνης Ε (ApoE) μπορούν να προσφέρουν κρίσιμες ενδείξεις για την ύπαρξη ή την πιθανότητα εμφάνισης Alzheimer. Η πρώιμη παρέμβαση βασίζεται στην ορθή και πλήρη αξιολόγηση όλων των δεδομένων – τόσο τεχνολογικών όσο και ιατρικών.
Οι έως τώρα θεραπευτικές παρεμβάσεις δεν οδηγούν σε πλήρη ίαση της νόσου, ωστόσο μπορούν να επιβραδύνουν την πρόοδό της και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής του ασθενούς. Ένας σωστά προσανατολισμένος έλεγχος πριν την εκδήλωση σοβαρών συμπτωμάτων δίνει χρόνο για προετοιμασία, υποστήριξη και πρόληψη.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πανάκεια, αλλά ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια του ιατρού. Όσο εξελίσσονται οι δυνατότητες της τεχνολογίας, τόσο πλησιάζουμε σε ένα μέλλον όπου η έγκαιρη διάγνωση πολύπλοκων ασθενειών όπως το Alzheimer δεν θα είναι η εξαίρεση, αλλά ο νέος κανόνας της σύγχρονης ιατρικής φροντίδας.
