Το στρες είναι αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ζωής. Όμως τι συμβαίνει όταν η κατάσταση αυτή δεν είναι παροδική, αλλά γίνεται καθημερινότητα; Το χρόνιο στρες μπορεί να είναι σιωπηλός, αλλά άκρως επιθετικός εχθρός της σωματικής και ψυχικής μας υγείας.
Αν και έχουμε συνηθίσει να αντιμετωπίζουμε το άγχος ως καθαρά ψυχολογικό φαινόμενο, η αλήθεια είναι πως επηρεάζει ολόκληρο το σώμα. Από τη λειτουργία της καρδιάς μέχρι το ανοσοποιητικό, καμία λειτουργία δεν μένει ανεπηρέαστη όταν ζούμε σε κατάσταση χρόνιου στρες.
Τι είναι το χρόνιο στρες;
Το χρόνιο στρες δεν είναι η έντονη, στιγμιαία αντίδραση του οργανισμού σε μια δύσκολη κατάσταση. Δεν έχει την ένταση του οξέος στρες, αλλά παραμένει για μεγάλες χρονικές περιόδους. Είναι σαν ένας σιγανός καυστήρας που «ψήνει» τον οργανισμό καθημερινά, προκαλώντας σωρεία επιπτώσεων σε ψυχή και σώμα.
Καθώς το άτομο βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση, το σώμα απελευθερώνει ορμόνες όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη, που σε βάθος χρόνου εξαντλούν τον οργανισμό. Οι φλεγμονές αυξάνονται, το ανοσοποιητικό εξασθενεί και γίνονται πιο πιθανές τόσο οι ασθένειες όσο και οι λανθασμένες συμπεριφορές, όπως η υπερκατανάλωση αλκοόλ ή το κάπνισμα.
Πώς «μιλά» το σώμα μέσα από τα συμπτώματα;
Συχνά, το σώμα είναι το πρώτο που αντιλαμβάνεται το βάρος του στρες, πολύ πριν το συνειδητοποιήσουμε εμείς οι ίδιοι. Το χρόνιο άγχος μπορεί να εκφραστεί με πολλά και διαφορετικά συμπτώματα – άλλοτε εμφανή, άλλοτε πιο «ύπουλα».
Τα πιο συχνά ψυχοσωματικά συμπτώματα
- Πόνοι στον αυχένα, στη μέση και στους ώμους
- Διαταραχές ύπνου (αϋπνίες, εφιάλτες, διακεκομμένος ύπνος)
- Στομαχικά προβλήματα, ευερέθιστο έντερο, καούρες
- Ταχυπαλμίες, αρρυθμίες, πόνοι στο στήθος
- Τριχόπτωση και δερματικά προβλήματα (έκζεμα, ψωρίαση)
- Αναπνευστικά προβλήματα, άσθμα, εμβοές
- Διατροφικές διαταραχές, δυσκοιλιότητα ή διάρροια
- Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, προβλήματα αναπαραγωγής
- Καταστολή του ανοσοποιητικού, συχνές λοιμώξεις
Το σώμα μας μάς προειδοποιεί, ακόμα κι όταν σιωπούμε. Όπως λένε οι ειδικοί, “το σώμα φωνάζει, όταν το στόμα δεν μιλά”. Συναισθηματικές εντάσεις, υποχρεώσεις, φόβοι, ενοχές και συγκρούσεις που δεν εκφράζονται, συχνά μεταφράζονται σε συγκεκριμένα σωματικά σημεία.
Ψυχολογικά μοτίβα και σωματοποιήσεις
- Ζαλάδα & πονοκέφαλος: Συνήθως απαντώνται σε άτομα που υπεραναλύουν και επιζητούν τον έλεγχο και την τελειότητα.
- Γαστρεντερικές ενοχλήσεις: Χαρακτηριστικές σε ανθρώπους με έντονη εσωστρέφεια ή ανασφάλεια.
- Εμβοές: Εκδηλώνονται σε άτομα που δυσκολεύονται να αποφορτιστούν ή να θέσουν όρια.
- Πόνοι στη μέση: Συχνά σχετίζονται με άτομα που νιώθουν να σηκώνουν στις πλάτες τους πολλά βάρη και ευθύνες.
- Αρθρικοί πόνοι: Μπορεί να συνδέονται με δυσκαμψία χαρακτήρα και δυσκολία στην προσαρμογή.
Η σημασία της πρόληψης και της αντιμετώπισης
Πριν αποδώσουμε οποιοδήποτε σύμπτωμα στο άγχος, είναι απαραίτητος ο ιατρικός έλεγχος για τον αποκλεισμό οργανικής αιτίας. Αν δεν εντοπιστεί κάποιο παθολογικό πρόβλημα, τότε η στροφή σε έναν ψυχοθεραπευτή ή σύμβουλο ψυχικής υγείας είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την κατανόηση και διαχείριση του άγχους.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο να αναγνωρίσει τις εσωτερικές συγκρούσεις, να μάθει να ρυθμίζει τα συναισθήματά του και να χτίσει στρατηγικές ψυχικής ανθεκτικότητας. Παράλληλα, η σωματική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή και ο επαρκής ύπνος παίζουν καθοριστικό ρόλο στον περιορισμό των επιπτώσεων του χρόνιου στρες.
Η αποφόρτιση της ψυχής μπορεί να θεραπεύσει και το σώμα. Αναγνωρίζοντας τις ανάγκες μας και δίνοντας χώρο στην αυτοφροντίδα και την έκφραση, μπορούμε να προλάβουμε ή να απαλύνουμε πληγές που το σώμα αποτυπώνει σιωπηλά.
Ζούμε σε εποχές απαιτήσεων, όπου το στρες συχνά θεωρείται δείγμα παραγωγικότητας ή δύναμης. Όμως το ανθρώπινο σώμα δεν ξεγελιέται. Αν δεν «ακούσουμε» τις φωνές του, ενδέχεται να τις αντικαταστήσει με κραυγές. Ήρθε η ώρα να αντιμετωπίσουμε το χρόνιο στρες όχι ως αναγκαίο κακό, αλλά ως προειδοποίηση. Για την υγεία μας. Για τον εαυτό μας.
