Όσοι κολυμπούν ή ψαρεύουν στα νερά του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου τα τελευταία χρόνια, το βλέπουν να συμβαίνει μπροστά στα μάτια τους. Ο λαγοκέφαλος δεν είναι πια ένας “σπάνιος επισκέπτης” από την Ερυθρά Θάλασσα. Είναι εδώ, πολλαπλασιάζεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και κυριαρχεί.
Τι θα συμβεί όμως αν η πολιτεία και οι αρμόδιοι φορείς συνεχίσουν να παρατηρούν το φαινόμενο χωρίς να παίρνουν δραστικά μέτρα; Πώς θα μοιάζει η Μεσόγειος σε 5 ή 10 χρόνια από σήμερα; Το σενάριο που περιγράφουν οι θαλάσσιοι βιολόγοι είναι εφιαλτικό.
1. Μια θάλασσα χωρίς χταπόδια και καλαμάρια
Ο λαγοκέφαλος είναι ένα αδηφάγο αρπακτικό χωρίς φυσικούς εχθρούς. Τα αγαπημένα του γεύματα είναι τα κεφαλόποδα (χταπόδια, σουπιές, καλαμάρια) και τα μαλακόστρακα. Αν δεν ελεγχθεί ο πληθυσμός του, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το κοινό χταπόδι θα μπορούσε να οδηγηθεί σε τοπική εξαφάνιση σε πολλές παράκτιες περιοχές.
Φανταστείτε ένα καλοκαίρι όπου το φρέσκο χταπόδι στο νησί δεν θα είναι απλώς ακριβό, αλλά πρακτικά ανύπαρκτο, αφού ο λαγοκέφαλος θα έχει “καθαρίσει” τον βυθό πολύ πριν τους ψαράδες.
2. Το τέλος της παραδοσιακής παράκτιας αλιείας
Οι μικροί, παράκτιοι ψαράδες είναι αυτοί που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος. Ο λαγοκέφαλος έχει το συνήθειο να ακολουθεί τα σκάφη, να επιτίθεται στα δίχτυα και στα παραγάδια, να καταβροχθίζει την ψαριά (αφήνοντας μόνο τα κεφάλια) και να καταστρέφει τον πανάκριβο εξοπλισμό με τα κοφτερά, σαν ράμφος, δόντια του.
Σε μερικά χρόνια, αν η κατάσταση δεν αλλάξει, χιλιάδες καΐκια θα αναγκαστούν να δέσουν μόνιμα. Το κόστος αντικατάστασης των διχτυών, σε συνδυασμό με την ανύπαρκτη ψαριά, θα κάνει το επάγγελμα μη βιώσιμο. Το φρέσκο, ντόπιο ψάρι θα γίνει είδος πολυτελείας.
3. Η “Τροπικοποίηση” και η ερημοποίηση του βυθού
Το οικοσύστημα της Μεσογείου βρίσκεται σε οριακό σημείο. Η ανεξέλεγκτη δράση του λαγοκέφαλου, σε συνδυασμό με το λεοντόψαρο (έναν άλλο επικίνδυνο εισβολέα), διαταράσσει την τροφική αλυσίδα. Αν τα αρπακτικά της κορυφής εξαλείψουν τα μικρότερα είδη, ολόκληρες θαλάσσιες ζώνες θα μετατραπούν σε “υποβρύχιες ερήμους”. Θα βλέπουμε βυθούς όπου το μόνο που θα επιβιώνει θα είναι τα τοξικά είδη-εισβολείς.
4. Επιπτώσεις στον τουρισμό: Ένας υπαρκτός (αλλά σιωπηλός) φόβος
Αν και οι επιθέσεις λαγοκέφαλων σε λουόμενους είναι εξαιρετικά σπάνιες (τα ψάρια αυτά συνήθως αποφεύγουν τον άνθρωπο), έχουν καταγραφεί μεμονωμένα περιστατικά δαγκωμάτων σε ρηχά νερά, συνήθως επειδή κάποιος επιχείρησε να τα ταΐσει. Αν ο πληθυσμός τους γιγαντωθεί τόσο ώστε να αναζητούν τροφή κατά σμήνη στις παραλίες, ο ψυχολογικός αντίκτυπος στον τουρισμό της Μεσογείου θα μπορούσε να είναι τεράστιος.
Η ώρα της δράσης είναι τώρα
Δεν μπορούμε να διώξουμε τον λαγοκέφαλο από τη Μεσόγειο – αυτό είναι πια αδύνατο. Μπορούμε όμως να τον διαχειριστούμε.
Τι πρέπει να γίνει άμεσα;
- Εφαρμογή συστήματος “επικήρυξης”: Όπως συμβαίνει ήδη στην Κύπρο, όπου το κράτος πληρώνει τους αλιείς για κάθε κιλό λαγοκέφαλου που απομακρύνουν από τη θάλασσα.
- Αξιοποίηση (με ασφάλεια): Στήριξη ερευνητικών προγραμμάτων που μελετούν τη μετατροπή του ψαριού σε ιχθυάλευρο ή σε οργανικό λίπασμα, αφαιρώντας τον κίνδυνο της τοξίνης.
Αν η Μεσόγειος αφεθεί στην τύχη της, το τίμημα που θα πληρώσουμε σε λίγα χρόνια θα είναι ανυπολόγιστο, τόσο οικολογικά όσο και οικονομικά.
(Υπενθύμιση: Ο λαγοκέφαλος είναι εξαιρετικά τοξικός. Περιέχει τετροδοτοξίνη, για την οποία δεν υπάρχει αντίδοτο. Δεν καταναλώνεται σε καμία περίπτωση, καθώς η τοξίνη δεν καταστρέφεται ούτε με το βράσιμο ούτε με το τηγάνισμα).
