Η διπολική διαταραχή, γνωστή και ως μανιοκατάθλιψη, αποτελεί μία από τις πιο προκλητικές ψυχικές νόσους, καθώς εμπλέκει έντονες εναλλαγές στη διάθεση και επηρεάζει σημαντικά τόσο την καθημερινότητα του ατόμου όσο και τις σχέσεις του. Παρότι τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν ήδη από την εφηβεία, η αναγνώρισή τους δεν είναι πάντοτε εύκολη, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η απαραίτητη παρέμβαση.
Τι είναι η διπολική διαταραχή;
Πρόκειται για μια χρόνια ψυχική πάθηση που χαρακτηρίζεται από εναλλαγές ανάμεσα σε επεισόδια μανίας ή υπομανίας και κατάθλιψης. Τα ποσοστά εμφάνισης κυμαίνονται στο 1-2% του πληθυσμού, ενώ αγγίζουν το 4-5% αν συμπεριλάβουμε και τις ηπιότερες μορφές της νόσου.
Τα κύρια επεισόδια της νόσου
Μανιακό επεισόδιο
Κατά τη διάρκεια ενός μανιακού επεισοδίου, το άτομο παρουσιάζει υπερβολικά ανεβασμένη διάθεση, έντονη ενέργεια και συχνά εμπλοκή σε ριψοκίνδυνες δραστηριότητες.
- Μειωμένη ανάγκη για ύπνο
- Μεγαλομανία ή υπερβολική αυτοπεποίθηση
- Απώλεια συγκέντρωσης
- Πολυλογία ή επιταχυμένη ομιλία
- Επιθετικότητα ή ευερεθιστότητα
Επεισόδιο υπομανίας
Η υπομανία είναι η πιο ήπια μορφή της μανιακής φάσης. Παρότι τα συμπτώματα είναι παρόμοια με εκείνα ενός μανιακού επεισοδίου, η έντασή τους είναι μικρότερη και δεν προκαλούνται σοβαρές διαταραχές στη λειτουργικότητα.
Καταθλιπτικό επεισόδιο
Σε αυτή τη φάση, το άτομο βιώνει έντονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος και περιορισμένη ενέργεια, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις βασικές καθημερινές του υποχρεώσεις.
- Αϋπνία ή υπερυπνία
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες
- Αισθήματα αναξιότητας
- Αδυναμία συγκέντρωσης
- Αυτοκτονικές σκέψεις
Μεικτό επεισόδιο
Πρόκειται για μία ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση όπου το άτομο μπορεί να εμφανίζει ταυτόχρονα συμπτώματα μανίας και κατάθλιψης. Τα μεικτά επεισόδια ενέχουν υψηλό κίνδυνο αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας και συχνά απαιτούν άμεση ιατρική παρέμβαση.
Αίτια και επιρροές
Η εμφάνιση της διπολικής διαταραχής αποδίδεται σε έναν συνδυασμό γενετικών, βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν συγγενείς πρώτου βαθμού με ιστορικό της νόσου.
Εκτός από τις γενετικές επιρροές, άλλοι παράγοντες που μπορούν να πυροδοτήσουν ή να επιδεινώσουν τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Αλλαγές στον ύπνο
- Έντονο ή χρόνιο στρες
- Κατάχρηση ουσιών
- Ασταθές περιβάλλον ή διαπροσωπικές συγκρούσεις
- Μη διαχειριζόμενες χρόνιες ασθένειες
Επιπτώσεις στην καθημερινότητα και τις σχέσεις
Η συναισθηματική αστάθεια, η δυσκολία πρόβλεψης συμπεριφοράς και η μειωμένη λειτουργικότητα στις περιόδους υποτροπής επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής του ατόμου αλλά και των γύρω του. Στις φάσεις μανίας, η υπερκινητικότητα ή η παρορμητικότητα μπορεί να καταστρέψει επαγγελματικές ή προσωπικές σχέσεις, ενώ στις καταθλιπτικές φάσεις, η απομόνωση και η απάθεια απομακρύνουν το άτομο από το κοινωνικό και οικογενειακό του περιβάλλον.
Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας
Η διπολική διαταραχή δεν μπορεί να «θεραπευτεί» οριστικά, αλλά μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά με κατάλληλο θεραπευτικό πλάνο. Το βασικότερο εργαλείο είναι η φαρμακευτική αγωγή, η οποία περιλαμβάνει σταθεροποιητές διάθεσης και αντιψυχωσικά φάρμακα, υπό την παρακολούθηση ψυχιάτρου. Παράλληλα, η ψυχοθεραπεία – ιδιαίτερα η γνωσιακή-συμπεριφορική – βοηθά το άτομο να διαχειριστεί τα συμπτώματά του, να τροποποιήσει δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης και να ενισχύσει τις κοινωνικές του δεξιότητες.
Η ψυχοεκπαίδευση είναι επίσης πολύτιμη, καθώς δίνει στον ασθενή –και στο περιβάλλον του– την κατανόηση που χρειάζονται για την καλύτερη διαχείριση της πάθησης. Η στήριξη από την οικογένεια, οι σταθερές ρουτίνες στην καθημερινότητα και η αποφυγή εκλυτικών παραγόντων παίζουν επίσης καίριο ρόλο.
Παρά τις δυσκολίες που συνεπάγεται η διπολική διαταραχή, η ζωή με αυτή τη διάγνωση δεν σημαίνει υποχρεωτικά μια ζωή περιορισμών. Με την κατάλληλη υποστήριξη και θεραπευτική προσέγγιση, το άτομο μπορεί να διατηρήσει σταθερές σχέσεις, να είναι παραγωγικό και να απολαμβάνει μια ποιοτική καθημερινότητα. Η κατανόηση, η αποδοχή και η ενσυναίσθηση από τον κοινωνικό του περίγυρο αποτελούν το πιο δυνατό στήριγμα στη διαδρομή αυτή.
