Έχεις σταθερό εισόδημα, οι λογαριασμοί σου πληρώνονται στην ώρα τους, αλλά παρόλα αυτά αισθάνεσαι συνεχές άγχος για τα οικονομικά σου. Αποφεύγεις να κοιτάξεις το υπόλοιπο στον τραπεζικό σου λογαριασμό ή νιώθεις τύψεις κάθε φορά που ξοδεύεις, ακόμα και για τα απαραίτητα. Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτή την περιγραφή, τότε ίσως έχεις έρθει αντιμέτωπος με ένα φαινόμενο που ακούει στο όνομα «χρηματοφοβία» ή αλλιώς money dysmorphia.
Τι είναι η «χρηματοφοβία»;
Η χρηματοφοβία δεν αποτελεί επίσημα αναγνωρισμένη ψυχική διαταραχή, ωστόσο περιγράφει μια ψυχολογική κατάσταση κατά την οποία το άτομο έχει διαστρεβλωμένη αντίληψη της οικονομικής του πραγματικότητας. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με υπέρμετρη αποφυγή εξόδων από φόβο χρηματικής ανεπάρκειας ή, στον αντίποδα, με τάσεις υπερκατανάλωσης για λόγους κοινωνικής αποδοχής και εικόνας.
Έρευνες στις ΗΠΑ δείχνουν ότι περίπου το 30% των ενήλικων αντιμετωπίζει κάποια μορφή αυτής της κατάστασης. Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σοβαρές, καθώς θολώνουν τα όρια ανάμεσα στην οικονομική λογική και στο συναισθηματικό στρες.
Γιατί πλήττει περισσότερο τους νέους;
Οι Millennials και η Generation Z φαίνεται να επηρεάζονται δυσανάλογα από τη χρηματοφοβία, με πάνω από το 40% να δηλώνει ότι βιώνει συνεχές οικονομικό άγχος, ακόμα και με επαρκές εισόδημα. Ένας σημαντικός παράγοντας είναι η επιρροή των social media. Οι εικόνες πολυτελούς ζωής, οι “επιτυχημένες” καριέρες και τα συνεχές συγκριτικά πρότυπα εντείνουν την ψευδή πεποίθηση πως κάποιος «δεν τα καταφέρνει» οικονομικά, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκεται εντός ασφαλών πλαισίων.
«Υπάρχει ισχυρή σύνδεση ανάμεσα στην αίσθηση οικονομικής ανεπάρκειας και στον χρόνο που δαπανά κάποιος μπροστά στην οθόνη των social media», αναφέρει η Isabel Barrow, επικεφαλής της Edelman Financial Engines.
Προειδοποιητικά σημάδια
Αν αναρωτιέσαι αν βρίσκεσαι και εσύ στη ζώνη της χρηματοφοβίας, παρακάτω θα βρεις τέσσερα χαρακτηριστικά σημάδια:
- Αποφεύγεις να δεις το υπόλοιπο του λογαριασμού σου — ή το ελέγχεις υπερβολικά συχνά.
- Νιώθεις ενοχές μετά από κάθε έξοδο, ακόμα και για απαραίτητες αγορές.
- Ανησυχείς διαρκώς ότι δεν αποταμιεύεις αρκετά, ανεξάρτητα από το ποσό που συγκεντρώνεις.
- Συγκρίνεις συνεχώς τα οικονομικά σου με των άλλων, νιώθοντας συνεχώς “πίσω”.
Ο ψυχολόγος Han Lim Kim τονίζει πως η χρηματοφοβία μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες σε επίπεδο σχέσεων, προσωπικής ανάπτυξης και επενδυτικών ευκαιριών. Άτομα με αυτή την τάση ενδέχεται να αποφεύγουν κοινωνικές εκδηλώσεις εξαιτίας «ενοχών εξόδων» ή να μην επενδύουν, από υπερβολικό φόβο απώλειας χρημάτων.
Πώς να επαναφέρεις την ισορροπία
Αν διαπιστώσεις ότι εμπίπτεις στα παραπάνω, υπάρχουν απλοί τρόποι να καλλιεργήσεις μια υγιέστερη σχέση με τα οικονομικά σου.
1. Αναγνώρισε τους οικονομικούς “παράγοντες πίεσης”
Κατανόησε πότε και γιατί πυροδοτείται το άγχος σου. Είναι όταν ξοδεύεις, όταν συγκρίνεσαι ή όταν σκέφτεσαι το μέλλον; Η ενσυνείδητη καταγραφή τέτοιων στιγμών μπορεί να σε βοηθήσει να αλλάξεις στάση.
2. Δημιούργησε οικονομικές ρουτίνες
Καθιέρωσε ένα εβδομαδιαίο ή μηνιαίο οικονομικό check-in. Η σταθερή εικόνα των εσόδων και εξόδων σου θα σου προσφέρει ασφάλεια και θα αντικαταστήσει τον φόβο με δεδομένα.
3. Αντικατέστησε τις αρνητικές σκέψεις
Από το «είμαι κακός με τα λεφτά» στο «είμαι σε ένα μονοπάτι βελτίωσης», η αλλαγή της εσωτερικής αφήγησης μπορεί να είναι το “κλειδί”. Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε καθορίζουν τις πεποιθήσεις μας.
4. Ζήτησε βοήθεια από ειδικό
Ένας οικονομικός σύμβουλος μπορεί να σου δείξει τη μεγάλη εικόνα και να θέσει ρεαλιστικούς στόχους. Δεν χρειάζεται να το παλεύεις μόνος, ειδικά όταν η εξωτερική βοήθεια μπορεί να σε απελευθερώσει.
Η σχέση μας με τα χρήματα δεν είναι μόνο θέμα αριθμών αλλά και συναισθηματικής διαχείρισης. Η χρηματοφοβία δεν κρίνεται από το ύψος του λογαριασμού μας, αλλά από την ψυχολογική πίεση που βιώνουμε σε σχέση με αυτόν. Κι αν η οικονομική ασφάλεια είναι ο στόχος, η ισορροπημένη προσέγγιση είναι το μέσο. Η αναγνώριση και η αποδοχή των οικονομικών μας φόβων είναι το πρώτο βήμα για να τους ξεπεράσουμε—δίνοντάς μας τον χώρο να απολαύσουμε μια πιο ξέγνοιαστη και φυσική σχέση με το χρήμα.
