Δεν είναι σπάνιο να βλέπουμε στον ύπνο μας αγαπημένα πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή. Για πολλούς, αυτά τα όνειρα προσφέρουν συναισθηματική παρηγοριά, ενώ για άλλους γεννούν ερωτήματα ή ακόμα και φόβο. Όμως τι σημαίνει όταν οι νεκροί “επιστρέφουν” στα όνειρά μας; Είναι ένα φαινόμενο που η ψυχολογία προσπαθεί να εξηγήσει εδώ και χρόνια, προσφέροντας μια πολύπλευρη ερμηνεία της σχέσης μεταξύ θλίψης, μνήμης και υποσυνείδητου.
Η ψυχολογική διαδικασία του πένθους
Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου πυροδοτεί μια βαθιά και συχνά μακρόχρονη ψυχολογική διαδικασία, γνωστή ως θλίψη. Κατά τη διάρκεια αυτής, το άτομο βιώνει έντονα συναισθήματα, όπως πόνο, σύγχυση και την ανάγκη για επανασύνδεση με τον αποθανόντα. Συχνά, αυτή η ανάγκη εκφράζεται στο υποσυνείδητο μέσω των ονείρων.
Τα στάδια της θλίψης
Η θλίψη δεν είναι μια γραμμική πορεία, όμως οι ψυχολόγοι συνήθως τη χωρίζουν σε πέντε βασικά στάδια:
- Άρνηση: Το πρώτο σοκ της απώλειας φέρνει άρνηση της πραγματικότητας και συναισθηματική ακαμψία.
- Οργή: Ο θυμός και η απογοήτευση εστιάζονται είτε στον εαυτό είτε σε εξωτερικούς παράγοντες.
- Ελπίδα/Διαπραγμάτευση: Το άτομο αναζητά τρόπους να «αναιρέσει» την απώλεια μέσα από σκέψεις ή φαντασιώσεις.
- Κατάθλιψη: Η επίγνωση της απώλειας φέρνει συναισθήματα βαρύτητας, θλίψης και ενδοσκόπησης.
- Αποδοχή: Στο τελικό στάδιο, το άτομο συμβιβάζεται με την απώλεια και προσπαθεί να βρει νόημα στην αλλαγή.
Καθώς τα στάδια αυτά εκδηλώνονται, τα όνειρα με πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή μπορούν να αντανακλούν την ανάγκη του ατόμου να θεραπευτεί, να επεξεργαστεί ό,τι έμεινε ανείπωτο ή να ανακαλέσει όμορφες αναμνήσεις.
Όνειρα ως μορφή ψυχικής επαφής
Σύμφωνα με ειδικούς της ψυχολογίας, όπως ο Ian Wallace, τα όνειρα αυτά ενδέχεται να λειτουργούν σαν μηχανισμός «επανένωσης» με τον αποθανόντα, μέσω στοιχείων προσωπικότητας ή εμπειριών που έχουμε μοιραστεί μαζί του. Δεν πρόκειται απαραίτητα για «επίσκεψη» από τον άλλο κόσμο, αλλά για μια ψυχολογική προσπάθεια επανένταξης του άτομου στην πραγματικότητα.
Οι ψυχολογικές αυτές διεργασίες βοηθούν το άτομο να ανακτήσει προσωπικές πτυχές που είχαν συσχετιστεί με τον χαμό. Η συνομιλία με έναν νεκρό στον ύπνο, για παράδειγμα, συχνά εκφράζει την επιθυμία να ειπωθούν πράγματα που δεν ειπώθηκαν. Μέσα από το όνειρο, το μυαλό δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον για να αντιμετωπίσει το συναίσθημα της απώλειας.
Εναλλακτικές ερμηνείες
Εκτός από την ψυχολογική προσέγγιση, υπάρχει και η πιο μεταφυσική οπτική: ότι τα όνειρα είναι ένας τρόπος επικοινωνίας με την ψυχή του αγαπημένου προσώπου. Για κάποιους, αυτό αποτελεί πηγή παρηγοριάς, ακόμη κι αν δεν είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο. Η συναισθηματική αξία αυτής της πεποίθησης λειτουργεί καταλυτικά στη διαδικασία συμφιλίωσης με την απώλεια.
Σε κάθε περίπτωση, είτε δούμε την επιστροφή των νεκρών στα όνειρά μας σαν μηχανισμό του μυαλού είτε ως κάτι πνευματικό, τα συναισθήματα που γεννώνται είναι αληθινά. Αυτά τα όνειρα μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, βοηθώντας μας να προχωρήσουμε, κρατώντας ταυτόχρονα μέσα μας όσους αγαπήσαμε.
Καθώς ο άνθρωπος παλεύει να κατανοήσει το αποτύπωμα της απώλειας στη ζωή του, τα όνειρα αναδεικνύονται ως ένας ήσυχος, αλλά ισχυρός, σύμμαχος στη θεραπευτική πορεία. Εκεί, στο άγγιγμα του ασυνείδητου, η καρδιά βρίσκει τον τρόπο να συνομιλήσει με το παρελθόν και να συνεχίσει το παρόν της με μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και αποδοχή.
