Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και, μαζί της, αλλάζουν και τα μέσα που χρησιμοποιούν οι απανταχού επιτήδειοι. Οι παραδοσιακές τηλεφωνικές απάτες, που στο παρελθόν στόχευαν κυρίως ηλικιωμένους, επαναπροσδιορίζονται μέσα από την τεχνολογία. Πλέον, δεν χρειάζεται ο δράστης να μιλά απευθείας στο τηλέφωνο. Τώρα, μπορεί να αφήσει την ίδια τη φωνή μας –ή κάποιου δικού μας ανθρώπου– να «μιλήσει» στη θέση του, χάρη στην τεχνολογία κλωνοποίησης φωνής.
Χρειάζονται μόλις τρία δευτερόλεπτα ηχητικού υλικού για μια εφαρμογή AI να αναπαράγει με στενή ακρίβεια τη φωνή ενός ατόμου. Κι αυτό είναι μόνο η αρχή. Η μεθοδολογία της απάτης έχει αναβαθμιστεί και, μαζί της, ο βαθμός πειστικότητας. Οι επιτήδειοι διαθέτουν πια πρόσβαση σε εκατοντάδες δείγματα φωνής, βίντεο και προσωπικών πληροφοριών μέσω των κοινωνικών δικτύων – ένα έφορο έδαφος για κακόβουλες χρήσεις.
Η όλη διαδικασία εξελίσσεται τόσο ομαλά που μπορεί να ξεγελάσει ακόμη και τους πιο υποψιασμένους. Δεν μιλάμε πια για μια φωνή που «μοιάζει». Μιλάμε για τη φωνή μας.
Πώς λειτουργεί η απάτη με τεχνητή φωνή
Οι απατεώνες ξεκινούν με την αναζήτηση ή υποκλοπή ηχητικού υλικού. Αυτό μπορεί να προέρχεται από ένα απλό story στο Instagram, ένα βίντεο στο TikTok ή ακόμα και από τηλεφωνική επικοινωνία. Στη συνέχεια, φορτώνουν αυτό το υλικό σε ένα λογισμικό AI το οποίο αναλύει τα φωνητικά χαρακτηριστικά: τόνο, χροιά, ρυθμό και προφορά. Μέσα σε λίγα λεπτά, έχουν στη διάθεσή τους ένα ηχητικό «αντίγραφο» σχεδόν αλάνθαστο.
Το επόμενο βήμα είναι η χρήση της συγκεκριμένης φωνής σε πραγματική απάτη – μια στρατηγική γνωστή ως voice phishing ή αλλιώς vishing. Ο ψεύτικος συνομιλητής καλεί ένα μέλος της οικογένειας του θύματος και, με τη «σωστή» φωνή, ζητά άμεσα χρήματα. Το σενάριο συνήθως περιλαμβάνει έκτακτη ανάγκη: ένα τροχαίο, μια δικαστική περιπέτεια, ακόμη και απαγωγή.
Με την ίδια ευκολία κυκλοφορούν και προσωπικά δεδομένα που αποκτώνται μέσω phishing emails ή κακόβουλων εφαρμογών. Έπειτα, το μόνο που απομένει είναι ο χειρισμός της τεχνητής φωνής από τους δράστες, ώστε να μεταφέρει το μήνυμα πειστικά στον εκάστοτε στόχο.
Σενάρια που ξεγελούν ακόμη και τους πιο προσεκτικούς
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές από αυτές τις απάτες έχουν πετύχει, ακόμα και όταν το θύμα θεωρείται ενημερωμένο και ιδιαίτερα προσεκτικό. Όταν ακούς τη φωνή του παιδιού σου ή του συντρόφου σου να κλαίει ή να φωνάζει για βοήθεια, το σοκ είναι μεγαλύτερο από κάθε ορθολογική σκέψη. Κάπου εκεί ξεκινά και η χειραγώγηση – κι αυτό είναι το μεγάλο όπλο των απατεώνων: η συναισθηματική σύγχυση.
«Μαμά, έπαθα ατύχημα και με κρατάνε, σε παρακαλώ, στείλε λεφτά εδώ τώρα!» — μια φράση που ακούστηκε αυτούσια σε περιστατικά στην Ελλάδα τους τελευταίους μήνες.
Το πρόβλημα επιτείνεται λόγω της ευκολίας προσβασιμότητας στη φωνή μας. Είτε σε μια διαδικτυακή συνέντευξη, είτε από ένα βίντεο που ανεβάσαμε ασυναίσθητα, τα δείγματα υπάρχουν και είναι διαθέσιμα για όποιον θέλει να τα εκμεταλλευτεί.
Πώς να προστατευτείτε από τις φωνητικές απάτες
Δεδομένου ότι δεν μπορούμε να αποσυρθούμε πλήρως από την ψηφιακή έκθεση, χρειάζεται στρατηγική πρόληψης και γρήγορα αντανακλαστικά. Παρακάτω, μερικά βασικά βήματα προστασίας:
- Επιβεβαιώστε πάντα την ταυτότητα του καλούντος με δεύτερη γραμμή ή μέσω μηνύματος. Μην απαντάτε αμέσως στις συναισθηματικά φορτισμένες εκκλήσεις.
- Μην αποκαλύπτετε προσωπικά ή οικονομικά στοιχεία μέσω τηλεφωνημάτων που δεν περιμένατε, ακόμη κι αν η φωνή σάς είναι γνώριμη.
- Ρυθμίστε μια λέξη-κλειδί ασφαλείας με τον/την σύντροφό σας ή τα παιδιά σας για επείγουσες καταστάσεις.
- Ενημερώστε όσους είναι περισσότερο ευάλωτοι – ειδικά ηλικιωμένους – για το πώς λειτουργούν αυτές οι απάτες.
- Αναφέρετε αμέσως ύποπτες κλήσεις στις αρμόδιες αρχές ή στον πάροχο τηλεπικοινωνιών.
Η εκπαίδευση, η ενημέρωση και η ψυχραιμία είναι τα βασικά μας όπλα. Δεν αρκεί να προσέχει μόνο ένας· πρέπει να προσέχουν όλοι στο περιβάλλον μας.
Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται, εξελίσσεται και η απάτη. Το στοίχημα πλέον δεν είναι μόνο η τεχνολογία, αλλά και η κριτική σκέψη. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε τα πάντα, αλλά μπορούμε να προετοιμαστούμε. Στον ψηφιακό κόσμο, το να μην εμπιστεύεσαι τυφλά ακόμα και τη φωνή που αναγνωρίζεις, ίσως αποδειχθεί σωτήριο.
