Η σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας αποτελεί ένα φαινόμενο εξαιρετικά διαδεδομένο, που αγγίζει πολύ περισσότερους ανθρώπους απ’ όσο ενδεχομένως νομίζουμε. Παρά την πρόοδο στη νομοθεσία και τις προσπάθειες ενημέρωσης, τα περιστατικά αυτού του είδους συχνά παραμένουν κρυμμένα, είτε από φόβο είτε από ντροπή. Οι αριθμοί, όμως, μιλούν από μόνοι τους: πάνω από τους μισούς εργαζόμενους στην Ελλάδα έχουν δεχθεί σεξουαλική παρενόχληση στη διάρκεια της επαγγελματικής τους πορείας.
Η διάσταση του προβλήματος
Έρευνα που διεξήχθη από το Κέντρο Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας (ΚΜΟΠ) κατέγραψε μια ανησυχητική πραγματικότητα: το 52,38% των συμμετεχόντων εργαζομένων ανέφερε ότι έχει πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης στο εργασιακό του περιβάλλον. Ακόμα σημαντικότερο είναι ότι σε αρκετές περιπτώσεις, η παρενόχληση δεν περιορίστηκε σε λεκτικά σχόλια ή ανεπιθύμητα “αστεία”, αλλά έφτασε μέχρι και σε εξαναγκασμό ή σε περιπτώσεις σεξουαλικής επίθεσης.
Τα πιο συχνά καταγεγραμμένα περιστατικά αφορούν:
- Σεξιστικά αστεία ή προτάσεις που προκαλούν αμηχανία (70,63%)
- Ανεπιθύμητα σεξουαλικά υπονοούμενα (65,08%)
- Σχόλια για τη σεξουαλική ζωή κάποιου συναδέλφου (59,52%)
- Σεξουαλικά σχόλια για την εμφάνιση (59,52%)
Η απουσία ενημέρωσης και πρόληψης
Το πρόβλημα διογκώνεται από την έλλειψη δομών και ενημέρωσης. Σχεδόν το 40% των εργαζομένων δηλώνει ότι δεν γνωρίζει τις διαδικασίες που οφείλει να ακολουθήσει το θύμα για να προστατευτεί. Επιπλέον, το 42% αναφέρει ότι η εταιρεία τους δεν διαθέτει ούτε καν κάποιο έγγραφο που να απαγορεύει ρητά τη σεξουαλική παρενόχληση. Οι ανώνυμες καταγγελίες παραμένουν εκτός πρακτικής για την πλειοψηφία των επιχειρήσεων (73,02%).
Η στάση των εργοδοτών
Αν και η μεγάλη πλειονότητα των εργοδοτών (77,78%) αναγνωρίζει ότι η σεξουαλική παρενόχληση είναι σοβαρό ζήτημα, πολλοί εξακολουθούν να δηλώνουν ότι δεν έχουν καταγράψει τέτοια περιστατικά στους οργανισμούς τους. Μόνο ένα 11,11% εφαρμόζει συγκεκριμένο πρωτόκολλο πρόληψης και αντιμετώπισης της παρενόχλησης, ενώ περισσότεροι από τους μισούς εργοδότες (55,56%) δηλώνουν πως δεν διαθέτουν μηχανισμό παρακολούθησης σχετικών υποθέσεων.
Στο πεδίο της πρόληψης, σχεδόν οι μισοί από τους ερωτηθέντες παραδέχθηκαν ότι δεν υπάρχουν μέτρα σε ισχύ, αφήνοντας τους εργαζομένους ακόμη περισσότερο εκτεθειμένους. Ενδεικτικό της έλλειψης μηχανισμών είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις, οι υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού δεν γνωρίζουν καν αν υπάρχουν διαδικασίες καταγγελίας στην επιχείρησή τους.
Σιωπή και φόβος: γιατί δεν καταγγέλλονται τα περιστατικά
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έρευνας του ΚΜΟΠ είναι η τεράστια απόκλιση μεταξύ της έκτασης του φαινομένου και του αριθμού των επίσημων καταγγελιών. Εκπρόσωπος του Συνηγόρου του Πολίτη ανέφερε πως, παρότι κατατίθενται ετησίως περίπου 2000 αναφορές για διακρίσεις λόγω φύλου, μόλις 1-2% αφορούν στη σεξουαλική παρενόχληση. Οι λόγοι; Φόβος για απώλεια εργασίας, αντεκδίκηση από τον δράστη ή κοινωνικό στιγματισμό. Αυτό αφορά ακόμη περισσότερο τις γυναίκες – το 84,13% των συμμετεχόντων στην έρευνα ήταν γυναίκες, ενώ το 91,27% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι οι γυναίκες πλήττονται δυσανάλογα.
Ο χώρος της εστίασης, της ψυχαγωγίας και τα σούπερ μάρκετ αναδεικνύονται ως οι πιο ευάλωτοι τομείς όσον αφορά στη συχνότητα εμφάνισης τέτοιων περιστατικών. Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι στον ιδιωτικό τομέα, η οικονομική εξάρτηση των εργαζομένων αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην καταγγελία.
Καθώς το φαινόμενο δεν γνωρίζει όρια – ούτε τομέων, ούτε βαθμίδων ιεραρχίας – αναδεικνύεται η ανάγκη για ένα συλλογικό, θεσμικό και διαφανές πλαίσιο αντιμετώπισης. Πρωτοβουλίες όπως το ευρωπαϊκό έργο TEAMWORK προσπαθούν να καλύψουν το θεσμικό κενό, με δράσεις κατάρτισης και ενημέρωσης για εργοδότες και εργαζομένους.
Η σεξουαλική παρενόχληση δεν είναι ένα μακρινό φαινόμενο. Είναι δίπλα μας, στους εργασιακούς χώρους που κινούμαστε καθημερινά, επιβιώνει στη σκιά της αιδούς, του φόβου και της σιωπής. Η αναγνώρισή της, η ανάδειξη της έκτασής της και, κυρίως, η θεσμική και κοινωνική της αντιμετώπιση δεν είναι επιλογή – είναι υποχρέωση όλων μας. Χρειάζεται να δημιουργηθεί μια νέα κουλτούρα μηδενικής ανοχής, όπου ο κάθε εργαζόμενος νιώθει ασφαλής, σεβαστός και αληθινά προστατευμένος.
